Χρόνος ανάγνωσης: 1 λεπτό
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) με την απόφασή του υπ’ αριθ. 60457/2000 της 5ης Φεβρουαρίου 2004, έκρινε ότι αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της οικογενειακής ζωής η αμοιβαία απόλαυση της συντροφιάς μεταξύ του γονέα και του τέκνου, έστω και αν η σχέση μεταξύ των γονέων έχει καταρρεύσει και εγχώρια μέτρα (αποφάσεις δικαστηρίων) που εμποδίζουν την απόλαυση αυτή αποτελούν παρέμβαση στο δικαίωμα, το προστατευόμενο από το άρθρο 8 της Σύμβασης (βλ. Π. Βαφειάδου/Π. Ρεντούλη σε X. Απαλαγάκη, ΚΠολΔ Ερμηνεία κατ’ άρθρο, Τόμος 2, 4η έκδοση, σελ. 2505, παρ. 1). Επίσης, μία από τις επιτρεπόμενες από τον ελληνικό Αστικό Κώδικα λύσεις, σχετικά με την ανάθεση της άσκησης της γονικής μέριμνας ή της επιμέλειας των ανηλίκων τέκνων από το δικαστήριο σε περίπτωση διάστασης των συζύγων και διαφωνίας τους ως προς το ποιος εκ των δύο θα αναλάβει τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια των τέκνων είναι η χρονική κατανομή ή εναλλασσόμενη άσκηση όλων των εκφάνσεων της γονικής μέριμνας.
Επιφυλάξεις διατυπώθηκαν από την ελληνική θεωρία ως προς τη σκοπιμότητα αυτής της ρύθμισης, καθόσον η παράλληλη ύπαρξη δυο κέντρων ζωής θεωρείται ότι προκαλεί στο τέκνο έλλειψη σταθερότητας και ανασφάλειας, που αναστατώνουν και απορρυθμίζουν τη ζωή του παιδιού. Επιπλέον προβλέπεται ότι ενδέχεται να δημιουργηθούν συνεχείς εντάσεις και τριβές μεταξύ των γονέων καθόσον η εναλλασσόμενη ανατροφή απαιτεί μια πραγματική συνεργασία μεταξύ τους στις επιλογές και στη διαχείριση του ανηλίκου κατά τρόπο παραγωγικό (Παπαχρίστου, Αρμ 1985.101-103).
Ωστόσο, υποστηρίζεται διεθνώς ότι με την εναλλασσόμενη κατοικία, κατοχυρώνεται μια καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στους γονείς στη φροντίδα και ανατροφή του τέκνου, προσφέροντας σε αυτό τη δυνατότητα να διαβιεί στην καθημερινή του ζωή τόσο με τον πατέρα όσο και τη μητέρα στην πατρική και μητρική κατοικία αντίστοιχα σε τρόπον ώστε να ενθαρρύνεται η ίση επαφή του και με τους δυο γονείς αφού θεωρείται ευεργετική και απαραίτητη για την προστασία της ισόρροπης ανάπτυξής του. Την αρχή της εναλλασσόμενης κατοικίας (shared residence) και μετά τη διάσταση, εισηγείται και το Συμβούλιο της Ευρώπης με το υπ’ αριθμ. 2079/2.10.2015 Ψήφισμα, με το οποίο προσκαλεί τα κράτη μέλη να την εισάγουν στη νομοθεσία τους, αποκλείοντας την εφαρμογή της σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας, κακοποίησης του παιδιού και αδιαφορίας, που δημιουργούν κινδύνους για τη σωματική και ψυχική υγεία του τέκνου.
Αυτό το ψήφισμα, στηρίχθηκε σε μετά – ανάλυση πολυάριθμων διεθνών μελετών (Nielsen (2014), Shared physical custody: Summary of 40 studies on outcomes for children, Journal of Divorce & Remarriage, 55, 613-635), που κατέδειξαν τα οφέλη από την εναλλασσόμενη κατοικία και τις αρνητικές επιπτώσεις που προέρχονται από την αποκλειστική επιμέλεια, στην οποία ο χρόνος συναναστροφής του παιδιού με το λιγότερο ευνοημένο γονέα είναι κάτω του 33%. Επιπρόσθετα, ο χωρισμός δεν είναι καθαυτός δείκτης της έλλειψης γονικής ικανότητας και η υπαιτιότητα του ενός ή του άλλου γονέα για το διαζύγιο ή τη διακοπή της συμβίωσης δεν ασκεί επιρροή στην άσκηση της γονικής μέριμνας. Επίσης, η καταλληλότητα του ενός γονέα να αναλάβει την άσκηση της επιμέλειας δεν αποτελεί ταυτόχρονα και ένδειξη ακαταλληλότητας του άλλου (Μιχαλακάκου, Η κακή άσκηση της γονικής μέριμνας κατά τη Νομολογία, 2015, σελ. 40).
Αμφότεροι κατά τεκμήριο είναι ικανοί στο γονεϊκό ρόλο και το ανήλικο έχει το δικαίωμα να διατηρεί μια ισορροπημένη σχέση και με τους δυο γονείς με ιδανικότερη λύση τη διατήρηση της συμμετοχής και της ενεργητικής παρουσίας αμφοτέρων στην ανατροφή του. Ασφαλώς, όμως, γνώμονας για την σχετική απόφαση του δικαστηρίου είναι το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου τέκνου, όπως τούτο κρίνεται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση χωριστά, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της κάθε υπόθεσης και σε περίπτωση που ο ένας γονέας κρίνεται ακατάλληλος για την άσκηση του παραπάνω λειτουργικού δικαιώματος, ανατίθεται τούτο στον γονέα που μπορεί να ανταποκριθεί, ενώ ο άλλος γονέας περιορίζεται στην άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας με το τέκνο
Πηγή: ΕφΘεσ 848/2022 ΕλλΔνη 2022.796, ΕφΘεσ 954/2022 ΕλλΔνη 2022.785, ΕφΠειρ 298/2021 αδημ.
Χριστίνα Κ. Αρβανίτη, Δικηγόρος
info@nomikiefimerida.gr